Op maandagavond, terwijl Kylian Mbappé het Ballon d’Or-gala in Londen bijwoonde, werd hij ook het middelpunt van een enorme controverse op Chinese sociale media. Voetbalfans waren gestuit op een clip waarin hij grapte over de meme waar hij het meeste om moet lachen. Op die meme wordt zijn gezicht gemonteerd op een “Chinese dictator” die lijkt op Mao Zedong, die verantwoordelijk was voor een van de bloedigste periodes in de geschiedenis van het land.
De ophef verspreidde zich als een lopend vuurtje. Chinese merken trokken één voor één de samenwerking met hem in. China Media Group, het moederbedrijf van de staatszender CCTV, schortte de uitzendingen van La Liga-wedstrijden op. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei: “Woorden en daden die de gevoelens van het Chinese volk kwetsen, zullen vanzelfsprekend worden tegengewerkt door alle lagen van de Chinese samenleving.”
Onduidelijkheid op het Chinese internet
Op het Chinese internet spraken maar weinig mensen expliciet uit wat die woorden en daden precies waren, en gebruikten ze al helemaal niet de naam van Mao, die in het land nog altijd bijna heilig is. Het geavanceerde censuursysteem van China, dat 1,4 miljard mensen afsluit van het wereldwijde internet, zorgde ervoor dat veel mensen niet precies wisten wat er was gebeurd.
De beschuldiging dat hij de “gevoelens van het Chinese volk had gekwetst” was blijkbaar voldoende om een golf van woede los te maken. Algoritmes van sociale media versterkten die reactie, in een sterk gecontroleerd internet waar mensen terughoudend zijn om het niet eens te zijn met de meerderheid.
Het duurde niet lang voordat Mbappé, een van de grootste voetbalsterren ter wereld, zei dat het hem “oprecht spijt” had van zijn “onverstandige” opmerking. Ook zijn club Real Madrid en de Spaanse competitie La Liga gaven excuses. China is een enorme markt voor de populairste sport ter wereld. Peking liet later weten de excuses van de voetballer “serieus” te nemen. China Media Group heeft nog niet laten weten of de uitzendingen worden hervat.
Op Weibo luidde een van de meest geliketen reacties: “Excuses zijn het minste wat hij kan doen, maar ik vergeef hem niet. Ik steun een verbod voor hem.”
Mbappé noemde Mao niet bij naam in het interview, maar veel mensen vonden dat elke grap over de oprichter van het communistische China een grens overschreed. “Weet je wie je hebt gekwetst? Hij is de geestelijke pijler van het Chinese volk,” stond in een reactie op Weibo die door meer dan 700 gebruikers werd geliket. Een andere gebruiker schreef: “Hij is de belangrijkste figuur in onze geschiedenis. Denk je dat een simpel excuus alles goedmaakt?”
Ironie en verwarring
Ironisch genoeg vragen veel gebruikers op Chinese sociale media zich, ondanks de hevige reacties, nog steeds af wat de Franse spits precies had gezegd. Ze probeerden AI-chatbots, die net zo gecensureerd zijn als het Chinese internet, maar die konden geen antwoord geven. Anderen probeerden het uit te leggen, maar omzeilden elke vermelding van Mao.
Er werd verwezen naar “de persoon op het biljet van 100 yuan” en naar “de leraar”, een titel die Mao ooit voor zichzelf gebruikte. Screenshots van de meme en het interview werden gedeeld, waarbij zowel het woord “dictator” als het gezicht van Mbappé onscherp waren gemaakt.
Noch de verklaring van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, noch de excuses van Mbappé, Real Madrid en La Liga noemden Mao rechtstreeks.
Mao’s erfenis
Mao leidde de Chinese Communistische Partij naar de overwinning in de burgeroorlog, stichtte de Volksrepubliek China en overleed in 1976. Ondanks de turbulentie van zijn bewind, waaronder de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie, die leidden tot een hongersnood die tientallen miljoenen mensen het leven kostte en gewelddadige zuiveringen in de hele samenleving ontketende, blijft hij in China een geliefde figuur.
Een portret van Mao hangt boven het Tiananmenplein in Peking, een teken van hoe centraal hij staat in de moderne Chinese verbeelding. In tegenstelling tot andere voormalige Chinese leiders wordt zijn gebalsemde lichaam daar publiekelijk tentoongesteld en trekt het dagelijks tienduizenden bezoekers. De afgelopen jaren is de belangstelling voor hem onder jongeren weer toegenomen. Zij lezen zijn werken en bekijken clips van hem op sociale media.
Chinese geschiedenisboeken bagatelliseren de verwoestingen tijdens Maos bewind. Volgens het oordeel van de Chinese Communistische Partij wegen Maos verdiensten zwaarder dan zijn fouten. In hun ogen is hij “een grote revolutionair en een grote marxist”.
Buiten China ziet de geschiedenis Mao echter zowel als revolutionair als dictator. Daarom verschilden de reacties van de diaspora sterk, zowel van dissidenten als van mensen wier families decennia geleden voor Maos bewind vluchtten. Een zeer geliket commentaar in het Chinees onder de verklaring van de voetballer op X luidde: “Je hoeft je niet te verontschuldigen, je hebt geen ongelijk.” Een andere Chinese gebruiker schreef: “Degenen die zich moeten verontschuldigen zijn de CCP; zij hebben het Chinese volk ontvoerd en gehersenspoeld.”
Op X en Threads, die beide niet toegankelijk zijn in China, leidde de ophef tot nog meer memes. Sommige tonen Mbappés gezicht op andere afbeeldingen van Mao, terwijl andere nog verder gaan en zijn gezicht op het lichaam van de huidige Chinese leider Xi Jinping plaatsen.
Het overige deel van het internet was vooral verbaasd. “Het is echt moeilijk te begrijpen… Het lijkt erop dat mensen hun leiders niet mogen bekritiseren. En ze verwachten dat de hele wereld er hetzelfde over denkt? Dat is belachelijk,” stond in een topreactie onder de verklaring van Real Madrid op Instagram. Een andere gebruiker schreef op X: “Hoe durf je een dictator een dictator te noemen? Verschrikkelijk.”